O MARII KONOPNICKIEJ I KALISKICH TABLICACH PAMIĄTKOWYCH

      Szukając w Kaliszu śladów Marii Konopnickiej, natrafiamy na dwie tablice, w jakiś sposób z jej pobytem w naszym mieście związane.
      Pierwsza to znana wszystkim tablica na domu, w którym mieszkała poetka (plac Kilińskiego 4), druga to czarny marmurowy prostokąt ze złoconymi literami, umieszczony niedaleko zejścia do podziemi, w krużganku kościoła Jezuitów. Obok tej drugiej tablicy, większość kaliszan przechodzi zupełnie obojętnie. Czy słusznie? Napis jej głosi:

Pamięci Scholastyki z Turskich 
WASIŁOWSKIEJ
ur. 1820 zm. d. 20 marca 1854 r. 
Mąż i dzieci

      Jak z tego tekstu wynika, jest to tablica ufundowana przez ojca małej Marii Wasiłowskiej - późniejszej Marii Konopnickiej - i poświęcona pamięci jej zmarłej matki. W te złote litery wpatrywały się pewno często dziecięce i młodzieńcze oczy przyszłej poetki i pozostał może gdzieś w tym zakątku nie uchwytny ślad jej myśli.
      Zostawmy jednak te poetyckie wrażenia i wróćmy do rzeczy bardzo uchwytnych, do umieszczonej na tablicy daty. Rok 18Sd. Ten sam rok śmierci Scholastyki Wasiłovvskiej, podaje akt jej zgonu, zachowany w Archiwum Wojewódzkim w Poznaniu. A więc Maria miała, już w chwili śmierci matki lat 12.
      Zajrzyjmy do znanych opracowań, podających życiorys pisarki. Nie umieszczając dokładnych danych, sugerują one (cytuję największą objętościowo monografię Słomczyńskiej), że "Maria ledwo trochę od ziemi odrosła, gdy obumarła ją matka" W świetle przytoczonych powyżej danych, nie możemy się z tą przenośnią zgodzić, nawet uwzględniając to, że Konopnicka zawsze była niskiego wzrostu.
      Przejdźmy jednak do innych spraw. Podając fakt śmierci Scholastyki Wasiłowskiej, biografie wspominają zazwyczaj, że nastąpił on "w parę miesięcy po przeprowadzce do Kalisz" (Wanda Leopold), względnie "niedługo" po niej {Słomczyńska).
      Jak w świetle tych danych wygląda nasza pierwsza tablica, ta z placu Kilińskiego 4, głosząca, że Konopnicka mieszkała w tym domu od 1842 r. Przecież do roku 1854, czyli do śmierci Scholastyki Wasiłowskiej, upłynęło w takim razie nie "parę miesięcy" lub "niedługo" jak twierdzą życiorysy, lecz lat 12.
      Alina Brodzka w popularnym szkicu, wydanym przez Wiedzę Powszechną podaje, że Konopnicka spędziła dzieciństwo w Kaliszu "dokąd wkrótce po urodzeniu Marii przeniosła się jej rodzina". Ponieważ zaś Konopnicka urodziła się w 1842 r., więc data umieszczona na tablicy, na placu Kilińskiego, zgadzałaby się jakoś mniej więcej z tymi danymi. Nie zgadza się jednak z innymi opracowaniami (Słomczyńskiej, Leopold), w których mówi się, że Konopnicka przeniosła się do Kalisza mając "kilka lat", a więc może w roku 1846, 1847, 1848, ale nie w 1842.
      Jak więc cała sprawa wygląda naprawdę? Trudno w tej chwili rozstrzygnąć. Wydaje się, że biografowie Konopnickiej zbyt zaufali wiadomościom zawartym w znanym liście poetki do hr. Wodzińskiego. Tymczasem list ten szczegółowo maluje, atmosferę domu rodzicielskiego, lecz jest bardzo wstrzemięźliwy gdy chodzi o podanie dat.
      Pewną wskazówką w ustaleniu tych dat, może być także twórczość Konopnickiej. Jej proza ma często bardzo autobiograficzny charakter. Czytając szkic Z cmentarzy trudno uwierzyć, by autorka nie powtarzała tam zapamiętanego z dzieciństwa krajobrazu Suwałk, tak orientuje się w topografii terenu rozciągającego się poza domem, w którym mieszkała. Nie mogłaby tak dobrze wszystkiego zapamiętać, gdyby wyjechała do Kalisza jako małe dziecko, gdyż później nigdy już w Suwałkach nie przebywała.
      Może więc trzeba będzie datę przyjazdu do naszego miasta przesunąć jeszcze bliżej w kierunku 1854 i zgodzić się, że śmierć matki poetki, nastąpiła w Kaliszu istotnie niedługo po przeprowadzce. Oczywiście to tylko hipoteza.
      Sądzę jednak, że wkrótce, to przestanie być dla nas tajemnicą. Badania naukowe, jakie przeprowadza się w związku z zapowiedzianymi sesjami naukowymi, poświęconymi Konopnickiej z racji 50-lecia jej śmierci rozstrzygną chyba wątpliwości. Czekajmy zatem do jesieni. Trzeba będzie pewno wtedy przekuć naszą tablicę na Placu Kilińskiego, zmieniając datę przyjazdu poetki do Kalisza. Nie zmieniona zostanie natomiast, data jej wyjazdu z naszego miasta, który nastąpił w roku 1862.
      Podstawą jej ustalenia bowiem, była metryka ślubu Marii Wasiłowskiej z Jarosławem Konopnickim, po którym państwo młodzi przenieśli się do Bronowa.

O Konopnickiej i kaliskich tablicach pamiątkowych, "Ziemia Kaliska" R. IV, 1960, nr 11 (41), s.4.