Kościółm.jpg (31379 bytes)

Kościół OO. Franciszkanów - widok z Placu Św. Stanisława

     Wiek XIII na ziemiach polskich to czas niezwykle istotnych przemian we wszystkich dziedzinach życia. Pomimo rozbicia dzielnicowego, które osiągnęło w połowie tego stulecia swój punkt szczytowy, ożywienie gospodarcze i społeczne tych ziem stawało się faktem.

     Intensywny rozwój własności ziemskiej i związana z nim akcja kolonizacyjna prowadziły do przebudowy ustroju rolnego, a także do zakładania nowych miast oraz lokowania na prawach miejskich osad dawno już istniejących. Ustrój ośrodków (miejskich i wiejskich) powstałych w owych latach oparto na nieznanych dotychczas, nowych, samorządowych zasadach, które przyczyniały się do ich szybkiego i wyraźnie dostrzegalnego rozwoju. Wraz ze zmianami gospodarczymi rozpoczął się także proces kształtowania się stanów: szlachty, chłopów, mieszczan i duchowieństwa.

     W okresie tym dokonała się również dynamiczna rozbudowa struktur kościelnych, przejawiająca się w prężnie rozwijającej się sieci parafialnej, która usprawniając pracę duszpasterską przyczyniała się do coraz szybszej i pełniejszej chrystianizacji ziem polskich.

     W działaniach tych istotną rolę odegrały zakony braci żebrzących: franciszkanów i dominikanów, którzy osiedlając się w kilkudziesięciu ośrodkach miejskich oddziaływali na szerokie kręgi społeczeństwa.

Powstanie Zakonu Braci Mniejszych

     Idea powstania zakonu franciszkanów związana jest ściśle z osobą jego ojca-założyciela Franciszka (1181-1226), syna Piotra Bernardone, zamożnego kupca z Asyżu, który porzucił dostatnie życie, przemieniając się (w 1208 r.) w człowieka wiodącego byt prostego, wędrownego kaznodziei. Głosił on - za zgodą biskupa asyskiego Gwidona II - nauki pokutne w Asyżu i najbliższej okolicy. W krótkim czasie zaczęli przyłączać się do niego inni ludzie, zafascynowani jego postawą. Powodem popularności Franciszka była, jak się wydaje, jego niezwykła wrażliwość i dobroć, a także umiejętność dostrzegania piękna w całym stworzeniu. Odczytanie przez niego na nowo - z głębią i prostotą - ubóstwa, cierpienia i Męki Jezusa Chrystusa, jako ideału, który trzeba naśladować aż do końca, przyciągało do Franciszka coraz szersze rzesze ludzi. Zalecał on im naśladowanie Chrystusa, życie według Ewangelii oraz podporządkowanie się papieżowi i biskupom. Wspólnocie uważającej się za ubogich pokutników (viri poenitentiales Assisio) Franciszek nadał prostą i zwięzłą regułę złożoną z wersetów Ewangelii. W 1209 r. uzyskali oni od papieża Innocentego III ustne zatwierdzenie zasad życia wspólnego, uwzględniające między innymi przebywanie w małych grupach bez określonego regulaminu i stałego miejsca zamieszkania, liturgię godzin oraz prawo głoszenia kazań pokutnych przez Franciszka i niektórych innych braci. Ponadto wzywano ich do prostoty, szczerości, postawy umniejszenia (minoritas), absolutnego ubóstwa indywidualnego i wspólnotowego oraz utrzymywania się z własnej pracy. Franciszkowy program Ewangelii dla wszystkich spowodował powstanie w 1212 r. żeńskiego zgromadzenia franciszkańskiego Pań (Sióstr) Ubogich, wkrótce nazwanego klaryskami - od imienia jego założycielki, Klary Offreduccio, kanonizowanej w 1255 r. W początkowym okresie Franciszek nie zamierzał tworzyć ram organizacyjnych dla swego zakonu, jednak wymogi prawa kanonicznego spowodowały bezzwłoczną konieczność ich wprowadzenia. Franciszek został diakonem, a jego towarzysze dostali tonsurę. Nieco później, na pierwszej kapitule generalnej odbytej w Porcjunkuli w maju 1217 r., w której uczestniczyło 5000 braci, przyjęto scentralizowany system zarządzania Zakonem Braci Mniejszych (Ordo Fratrum Minorum). Dokonano wtedy podziału wspólnoty na 12 okręgów, zwanych z czasem prowincjami i podjęto zamiar wysłania niektórych braci do krajów zaalpejskich. Ubogacił się wówczas także zakres ich działalności, obejmujący pełne kaznodziejstwo i związaną z nim konieczność posiadania kościołów oraz własnych domów zakonnych. Kilka lat później, za sprawą kardynała Hugolina, opiekuna i protektora zakonu (późniejszego papieża Grzegorza IX), postanowiono włączyć Franciszkanów w służbę Kościoła. Na kapitule generalnej odbytej podczas nieobecności Franciszka, przebywającego w latach 1219-1220 na Bliskim Wschodzie, zdecydowano złagodzić radykalizm życia zakonnego i założyć w Bolonii pierwsze franciszkańskie studium teologiczne. Działania te spowodowały pewien rozłam wśród braci i Franciszek przekazał kierowanie zakonem Piotrowi z Katanii (1220-1221), a następnie Eliaszowi z Kortony (1221-1227). Strukturę zakonu normowała reguła opracowana przez Franciszka, którą zaakceptował papież Honoriusz III bullą Soles annuere (1223). W następnych latach, już po śmierci Franciszka i ogłoszeniu go Świętym (przez papieża Grzegorza IX w 1228 r.), dokonano w niej korekt. Kolejne zmiany organizacyjne opracowane zostały przez Bonawenturę (ministra generalnego zakonu w latach 1257-1274), zwanego drugim założycielem zakonu. Zredagowane przez niego konstytucje, przyjęte na kapitule w Narbonne (1260), stanowiły ważny element urzędowej interpretacji reguły franciszkańskiej, zatwierdzonej przez papieża Mikołaja III bullą Exiit qui seminat z 1279 r.