Początki działalności kaliskich Franciszkanów

     Jak już wspomniano, Zakon Braci Mniejszych osiadł w Kaliszu najwcześniej spośród wszystkich ich domów zakonnych w Wielkopolsce. Z najstarszej kroniki franciszkańskiej ukończonej w 1503 r. a opracowanej przez Jana Fürstenheina, lektora konwentu w Brnie (Chronica Ordinis FF Minorum Conventualium s.Francisci, provinciae Poloniae authore fr. Joanne Furstenhaino... datum Brunae 1503 d. 4 Maji manu scripta), jak i z nieco późniejszej “Kroniki” (rocznika) Jana Ludwika Impekhovena, gwardiana tegoż samego klasztoru, datowanej na 1658 r. (Chronologia conventus ad Sanctos Joannes Brunae Ordinis Minorum Sancti Francisci Conventualium collecta anno 1658) dowiadujemy się o przyjęciu konwentu kaliskiego w skład prowincji czesko-polskiej. Miało to miejsce 13 czerwca 1257 r., na kapitule zwołanej przez ówczesnego prowincjała Daniela w Inowrocławiu. W źródłach tych znajduje się także inna istotna dla nas informacja o odbyciu się jednej z kolejnych kapituł tejże prowincji (zwołanej przez ówczesnego prowincjała Mikołaja), właśnie w Kaliszu w 1277 r. Ten ostatni fakt potwierdza ogólnie przyjętą przez Braci Mniejszych zasadę, że pierwsza kapituła odbywała się z reguły około 20-30 lat po fundacji danego konwentu. Powszechnie przyjmuje się, że na miejsce obrad wybierano klasztor, gdzie budowa kościoła była już ukończona oraz przypuszcza, iż podczas kapituły dokonywano także poświęceniem tejże świątyni. Stąd też w literaturze historycznej rok 1257 uznaje się za datę założenia kaliskiego klasztoru, a Bolesław Pobożny i jego żona Jolanta uważani są za jego niekwestionowanych fundatorów. Musimy tu jednak pamiętać, że wielokrotnie podnoszona w literaturze, a także istniejąca w powszechnej świadomości, rola fundatora, jako głównego inspiratora i projektodawcy budowy, w świetle najnowszych ustaleń sprowadza się wyłącznie do przekazania (niekiedy bardzo znacznych, ale z pewnością nie wystarczających) środków finansowych i placu budowlanego (parceli miejskiej). Dalszą działalność inwestycyjną Bracia Mniejsi prowadzili samodzielnie wyłącznie z własnych pieniędzy gromadzonych w tzw. “kasach budowy”, do których wpływały przeróżne inne darowizny, legaty, zapisy testamentowe, a także pieniądze z odpustów i kwest. Środkami tymi rozporządzał gwardian konwentu i w związku z tym to właśnie jego uznać należy za faktycznego kierownika całego przedsięwzięcia. W przypadku kaliskim być może był nim znany ze źródeł pisanych Jan z Bolonii.

     Dalszym śladem mówiącym o istnieniu konwentu w Kaliszu w 2 połowie XIII w. jest dokument z 1269 r., wymieniający wśród świadków “cudów św. Salomei” kaliskiego franciszkanina oraz wcześniejszy od niego o 3 lata dokument Bolesława Pobożnego z 1266 r., w którym w gronie jego świadków znaleźli się także: wspomniany wyżej gwardian Jan z Bolonii i lektor franciszkańskiej szkoły zakonnej Bogusław. Według hipotezy Brygidy Kürbis w klasztorze tym, po roku 1272, spisano zaginiony dziś rocznik dworski poświęcony księciu Bolesławowi Pobożnemu. Jego autorem był prawdopodobnie wymieniony wyżej Bogusław.

     Zakłada się, że bracia przywędrowali do Kalisza z Krakowa. Stamtąd przybył również pierwszy gwardian kaliski - Jan, który mógł też pełnić obowiązki kapelana Jolanty. Nie wyklucza się jednak udziału w tworzeniu miejscowego konwentu zakonników ze Śląska, przybyłych tutaj wraz z grupą osadników sprowadzonych z tej dzielnicy przez Bolesława Pobożnego i zajmujących się organizacją oraz budową nowego, właśnie wówczas lokowanego, ośrodka miejskiego.