Gmach Liceum Ogólnokształcącego im. Adama Asnyka w Kaliszu. Historia Kalisza

Starożytność.

Kalisz jest najstarszym miastem na ziemiach polskich; w roku 1960 święcił uroczyście 1800-lecie swojej udokumentowanej historii.

     Tyle właśnie wieków minęło bowiem od czasu, gdy starożytny geograf Klaudiusz Ptolemeusz odnotował istnienie na ziemiach polskich osiedla pod nazwą Kalisia. Następne wzmianki pisane o nim zaczną się pojawiać dopiero po upływie tysiąca lat, ale intensywne poszukiwania archeologiczne prowadzone po II wojnie światowej potwierdziły wiarygodność starożytnego przekazu. Odkryły one w okolicach Kalisza ślady osadnictwa sięgającego aż po epokę brązu (XVII-VII w. p.n.e.).

mapapto.jpg (54664 bytes)

     We wczesnej epoce żelaza (około 700-400 lat p.n.e.) istniały na obszarze dzisiejszego miasta co najmniej dwie zwarte osady mogące nosić tę nazwę. Pochodzi ona od źródłosłowu "kał", w znaczeniu: błoto, bagno, od którego wzięło zresztą na obszarze ziem polskich swą nazwę wiele miejscowości, jak np. Kałek, Kaliska, Kaliszcze, Kalsko itp. Nazwy te nawiązują do terenu, na którym powstały dane osady. Tak było i w przypadku Kalisza, położonego w podmokłej dolinie Prosny. Narzekania na błotniste drogi prowadzące przez Kalisz częste były zresztą także i w czasach późniejszych. Dotyczyło to szczególnie wiosennych roztopów. Niemniej jednak okolica była tu na tyle dostępna, że mogła funkcjonować względnie łatwa przeprawa przez rozlewiska Prosny.

     Liczne znaleziska świadczą też o rozwoju kaliskiego zespołu osadniczego w I tysiącleciu n.e. Udokumentowane zostało istnienie luźnych osad na gruntach Majkowa, Tyńca, Dobrca oraz wsi sąsiednich. Zakładano je najczęściej na piaszczystych wzniesieniach w dolinie Prosny, z reguły u ujścia jej dopływów: Pokrzywnicy, Swędrni. Archeolodzy wskazują na gęstość sieci dróg w tej okolicy, wśród których "szlak bursztynowy" wiodący z imperium rzymskiego na wybrzeża Bałtyku odgrywał największą rolę. Ciągłość osadnictwa w okolicy Kalisza, także po upadku starożytnego Rzymu, potwierdzają jednoznacznie najnowsze badania archeologiczne. Początki osady odsłoniętej niedawno przy ul. Wydarte datowane są na VII w .n.e., choć jej rozkwit przypadł dopiero na początek następnego tysiąclecia.

Oldratus.jpg (39053 bytes)

Ratusz (1819-1914) proj. arch. Józef Chrzanowski.

      Mieszkańcy tych osiedli żyli głównie z rolnictwa; we wcześniejszych wiekach także łowiectwo odgrywało znaczniejszą rolę, później wzrosło znaczenie hodowli. Znane były również zajęcia rzemieślnicze: tkactwo, kowalstwo, garncarstwo. Zapewne i wymiana handlowa musiała być dla Kalisza źródłem dochodów. W każdym razie liczne znaleziska monet świadczą, że osada była często odwiedzana przez obcych kupców. Sensacją stało się znalezienie w 1927 r. w Zagorzynku "skarbu" zawierającego około 20 kg srebrnych monet rzymskich z II i III wieku naszej ery. 

     Pod koniec I tysiąclecia Kalisz był osiedlem otwartym nie posiadającym urządzeń obronnych. Sytuacja uległa stopniowo zmianie w końcu IX w., gdy w miarę wzrostu znaczenia strategicznego otwarte skupisko osadnicze przekształciło się w osadę grodową. Najstarszy gród był usytuowany na tzw. Zawodziu, obok istniejącego tam już osiedla, któremu przypadła funkcja podgrodzia. W X wieku gród został otoczony wałem obronnym. W pobliżu grodu rozwinęła się otwarta osada targowa, stanowiąca zarazem skupisko rzemieślnicze i nabierająca stopniowo cech "miejskich". Nadal jednak podstawową rolę w życiu mieszkańców kaliskiego kompleksu osadniczego odgrywało rolnictwo. Uprawiano wszystkie znane gatunki zbóż. Posługiwano się żarnami obrotowymi. W użyciu były też różnorodne narzędzia żelazne, wytwarzane na miejscu, na co wskazują zachowane szczątki pieców hutniczych. Znaleziony na terenie miasta bogato wyposażony grób kowala świadczy, że zawód ten cieszył się dużym powodzeniem. O poziomie życia mieszkańców osady mówią też inne pozostałości grobowe z końca pierwszego tysiąclecia, wśród których występują także różne przedmioty i ozdoby z importu. W ogóle bogate znaleziska monet z X-XI wieku wskazują na znaczenie Kalisza jako centrum rynku regionalnego.

Atrakcje krajoznawcze.

     Dla turystów największym magnesem opisywanego terenu są jego zabytki i pamiątki historyczne. Walory krajobrazowe mają mniejsze znaczenie, choć okolice Antonina i Gołuchowa są szeroko znane i chętnie odwiedzane. Panoramę oglądaną spod kościoła w Kotłowie należy zaliczać do najwspanialszych widoków w Wielkopolsce. Do dwóch istniejących od dawna doskonałych punktów orientacyjnych: kościoła na wzgórzu w Kotłowie i wież wieńczących wzniesienie w Chełmcach, doszedł ostatnio trzeci element - "pochodnia" gazów spalanych w odazotowni gazu ziemnego w Odolanowie.
Spośród stu kilkudziesięciu obiektów zabytkowych szczególną pozycję zajmuje zamek w Gołuchowie. Na czytelne pozostałości dwóch faz budowy renesansowej rezydencji z wieków XVI-XVII nałożyła się tu dziewiętnastowieczna eklektyczna przebudowa w stylu renesansu francuskiego, poparta wieloma autentycznymi detalami, sprowadzanymi z Francji, Niemiec i Włoch.

     Najcenniejsze kościoły i klasztory obejrzeć można w Kaliszu, Ołoboku i Kotłowie. Najwartościowsze pod względem zabytkowym pałace i dwory znajdują się w Koźminku, Lewkowie i Żelazkowie.

     Z zabytków architektury obronnej zachowały się tylko pozostałości obwarowań miejskich w Kaliszu. Wyjątkowo dużo jest w Kaliskiem zabytków architektury drewnianej. Wymienić tu należy przede wszystkim pałac myśliwski w Antoninie oraz kościoły w Bralinie, Ołoboku, Kucharach i Kucharkach.
Wśród obiektów przyrodniczych pierwsze miejsce należy się bezsprzecznie puszczańskiemu w charakterze rezerwatowi "Olbina". Najwięcej drzew - pomników przyrody oglądać można w parkach w Gołuchowie, Kaliszu, Koźminku, Oszczeklinie. Spośród zabytków przyrody nieożywionej najcenniejszy jest Kamień św. Jadwigi, leżący w lesie koło Gołuchowa.

     Placówką muzealną znaczącą w skali kraju jest oddział poznańskiego Muzeum Narodowego w Gołuchowie, z ekspozycją wnętrz oraz dzieł sztuki i rzemiosła, a także Muzeum Historii Przemysłu w Opatówku. Nad pozostałymi muzeami nadzór sprawuje Muzeum Okręgowe Ziemi Kaliskiej, największe i najlepiej z nich zorganizowane. Warto również odwiedzić pozostałe placówki muzealne: w Pleszewie, Jarocinie, Krotoszynie, Odolanowie, Russowie. Ciekawym obiektem jest zorganizowane w Gołuchowie Muzeum Leśnictwa w Kompleksie Ośrodka Kultury Leśnej.

Opracował  w roku 1997 Mateusz Płociński na podstawie źródeł: P. Anders "Kalisz i okolice", Władysław Rusiecki "Kalisz - zarys dziejów".

 


Twórcą i sponsorem stron Internetowych Ziemi Kaliskiej  jest Zakład Informatyki i Elektroniki MIKROSAT,
62-800 Kalisz, ul. Sułkowskiego 2, tel. (062) 7575813, fax (062) 7678214 w osobach Krzysztofa Płocińskiego - właściciela, oraz dzieci: Mateusza, Szymona i Marii Płocińskich, e-mail: kplocinski@mikrosat.com.pl

Š 1996-2001 by Mikrosat. All rights reserved.