Wsp馧czesny herb Kalisza

Kaliskie miasta umar造ch

Kaliskie miasta umar造ch

      Wielu z nas odwiedza je tylko raz w roku, inni nie odwiedzaj wcale. Nawet jednak w鈔鏚 tych, kt鏎zy na cmentarzach bywaj cz瘰to, dogl康aj帷 grob闚 swoich bliskich, sprz徠aj帷 je i ozdabiaj帷 kwiatami o ka盥ej porze roku, wiedza na temat kaliskich nekropolii pozostawia wiele do 篡czenia. Powodem jest by mo瞠 fakt, 瞠 stanowi one unaocznienie obecno軼i 鄉ierci, wi璚 tak jak o 鄉ierci, tak i o nich niejeden z nas wola豚y nie pami皻a. 

       Przeczytawszy tych kilka zda wst瘼u, Czytelnik m鏬豚y si spodziewa, 瞠 dalej czeka go erudycyjny wyk豉d o historii kaliskich cmentarzy, z przywo豉niem mn鏀twa szczeg馧闚, nazwisk, dat i ma這 znanych ciekawostek. Tak nie b璠zie, poniewa nie jest to dziedzina wiedzy, o kt鏎ej zg喚bienie mo積a by si pokusi w kr鏒kim tek軼ie prasowym. Nie mo積a tego zrobi r闚nie w闚czas, gdy w dziedzinie tej jest si laikiem, jak ni瞠j podpisany. Nawet jednak laik zauwa篡 mo瞠 kilka uderzaj帷ych prawid這wo軼i. 

      Kaliszanie nie wiedz, ile w ich mie軼ie jest cmentarzy. Zwykle zani瘸j ich liczb, m闚i帷, 瞠 jest pi耩, sze嗆 lub co najwy瞠j siedem. Tymczasem jest jedena軼ie. Zdziwieni t informacj jeszcze raz staraj si wyliczy z pami璚i te, kt鏎e znaj. W gruncie rzeczy znaj wszystkie, bo - je郵i tylko mieszkaj w Kaliszu dostatecznie d逝go - wszystkie kiedy mijali, widzieli lub przynajmniej powinni o nich s造sze. A jednak jest co, co blokuje ich aktywn pami耩. Mo瞠 jest to fakt, 瞠 niekt鏎e cmentarze po prostu tylko si mija i nie towarzyszy temu 瘸dna refleksja, ani nawet obserwacja?... Niedawno zdumia豉 mnie publiczna, odbywaj帷a si w obecno軼i dziennikarzy wymiana zda mi璠zy kaliskimi radnymi na temat: kt鏎y z cmentarzy w Kaliszu jest ewangelicki, a kt鏎y prawos豉wny. Jedni twierdzili, 瞠 ewangelicki jest ten przy ul. G鏎no郵御kiej, obok kt鏎ego mie軼i si redakcja "Ziemi Kaliskiej", a prawos豉wny ten z wej軼iem od ul. Harcerskiej, drudzy - 瞠 na odwr鏒. By mo瞠 w徠pliwo軼i te by造by bardziej usprawiedliwione, gdyby nekropolie te po這穎ne by造 gdzie na peryferiach miasta. Jednak ich lokalizacja sprawi豉, 瞠 miasto dawno ju otoczy這 je ze wszystkich stron i dzi ka盥y ze wspomnianych dyskutant闚 mija te miejsca - je郵i nie codziennie, to na pewno co kilka dni. Mimo to niekt鏎zy nigdy nie zainteresowali si, "co jest za tym murem". Mo積a by podejrzewa, 瞠 jestem pod tym wzgl璠em uprzywilejowany: na cmentarzu prawos豉wnym pochowany jest cz這wiek, kt鏎ego pami皻am z dzieci雟twa. Kilka razy pozwoli貫m sobie tam zajrze i przystan望 nad jego grobem, dzi瘯i czemu nigdy nie myli貫m tej nekropolii z 瘸dn inn. Ale na cmentarzu ewangelickim nie mam nikogo. Mimo to tak瞠 zajrza貫m tam kilka razy. Z czystej ciekawo軼i. 

      Spo鈔鏚 jedenastu istniej帷ych cmentarzy najlepiej znamy ten najwi瘯szy i wci捫 si powi瘯szaj帷y - Komunalny przy ul. Pozna雟kiej. W przeciwie雟twie do tych, kt鏎e maj charakter wyznaniowy i stanowi w豉sno嗆 konkretnych parafii, Komunalny nale篡 do miasta. W pewnej mierze dotyczy to r闚nie dw鏂h cmentarzy wojskowych. Ten na Majkowie, gdzie pochowani s 穎軟ierze r騜nych armii i narodowo軼i, nale篡 do miasta tylko cz窷ciowo. Od troski ratusza ca趾owicie uzale積iony jest natomiast Cmentarz 皋軟ierzy Radzieckich przy ul. Cz瘰tochowskiej. W czasach istnienia PRL-u pami耩 pochowanych tam ludzi czczono oficjalnie i niejako z urz璠u. Potem wydawa這 si, 瞠 nekropolii grozi zapomnienie i stopniowa degradacja. Sta這 si inaczej, bo miasto nadal stara這 si o to miejsce dba, ale tak瞠 i dlatego, 瞠 do Polski, w tym r闚nie do Kalisza, cz窷ciej zacz瘭i przyje盥瘸 Rosjanie z by貫go ZSRR. Handluj帷 czym si da這, ale te przebywaj帷 w鈔鏚 Polak闚 i podpatruj帷 ich zwyczaje, niekt鏎zy z przybysz闚 docenili sens obchodzonego u nas 鈍i皻a pami璚i o zmar造ch. Wi瘯szo嗆 鈍ieczek i zniczy zapalonych 1 listopada na Cmentarzu 皋軟ierzy Radzieckich pochodzi豉 od ludzi m闚i帷ych po rosyjsku i tak jest ju od kilku lat.

      P這myk闚 pami璚i nie zabrak這 oczywi軼ie tak瞠 na wielu innych kaliskich cmentarzach. Tradycyjnym ju miejscem odwiedzin i spacer闚 by Cmentarz Miejski przy ul. G鏎no郵御kiej, zabytkowy i otoczony szczeg鏊n trosk w豉dz miasta. Dodajmy, 瞠 rang zabytkowych maj r闚nie pobliskie nekropolie ewangelicka i prawos豉wna, a wkr鏒ce dotyczy to mo瞠 r闚nie cmentarza na Ty鎍u. 安iece i znicze roz鈍ietli造 ponadto miejsca poch闚k闚 parafian z Dobrzeca i tych, kt鏎ych pochowano na Cmentarzu Zagorzynek przy ul. Cz瘰tochowskiej. Aby wykaz by kompletny, wspomnijmy jeszcze o cmentarzu 篡dowskim przy ul. Podmiejskiej. Inaczej ni w przypadku ewangelickiego i prawos豉wnego, kt鏎e nale膨 do istniej帷ych w Kaliszu parafii tych wyzna, ten jeden nie ma w豉軼iciela, kt鏎y przebywa豚y na miejscu. W Kaliszu nie ma bowiem gminy 篡dowskiej; najbli窺za jest we Wroc豉wiu i to jej w豉郾ie przypisano nekropoli przy Podmiejskiej, cho przyzna trzeba, 瞠 w豉dze grodu nad Prosn robi dla tego miejsca du穎 wi璚ej dobrego ni wroc豉wska gmina, kt鏎ej przedstawiciele od pocz徠ku nie wykazuj zbytniego zainteresowania miejscem poch闚ku swoich wsp馧wyznawc闚.

      Cmentarz Ukrai雟ki w Szczypiornie przy ul. 29 Pu趾u Piechoty chcia這by si nazwa najm這dszym. W por jednak przychodzi opami皻anie, 瞠 przecie istnieje on ju od 1914 roku i tylko niepami耩, na jak go skazano, a potem odbudowa, kt鏎a go z niej wydoby豉, sprawiaj, 瞠 m闚i si o nim od niedawna, a wielu kaliszan nadal nie wie, gdzie go szuka. Je郵i nie mo積a nazwa go najm這dszym, mo積a - najsmutniejszym. Panowie, ja was przepraszam. Ja was bardzo przepraszam - powiedzia w 1921 roku marsza貫k J霩ef Pi連udski 穎軟ierzom ukrai雟kim internowanym w Kaliszu i do dzi nie przychodz do g這wy 瘸dne inne s這wa wsp馧czucia i usprawiedliwienia, kt鏎ych mo積a by u篡 patrz帷 w oczy towarzyszom broni, kt鏎ych spotka los o wiele gorszy od 鄉ierci na polu walki czy wojennej niewoli u wroga. Oddzia造 armii ukrai雟kiej, kt鏎e od 1920 roku walczy造 u boku polskich legionist闚 i ochotnik闚 w wojnie z Rosj Sowieck, uczestnicz帷 m.in. w wyprawie kijowskiej, po zako鎍zeniu dzia豉 i zawarciu pokoju w Rydze zmuszone zosta造 do porzucenia marzenia o niepodleg貫j Ukrainie i zaniechania dalszej walki z bolszewikami. Cz窷 spo鈔鏚 穎軟ierzy atamana Semena Petlury zdecydowa豉 si na przej軼ie do Polski i internowanie przez dotychczasowego sojusznika. Na obczy幡ie pozostali do ko鎍a swojego 篡cia, nie mog帷 wr鏂i w rodzinne strony i tylko dowiaduj帷 si o okrucie雟twach czynionych tam przez w豉dze radzieckie. Wielu z nich mieszka這 w Szczypiornie i Kaliszu, gdzie powsta豉 nawet tzw. Stanica Ukrai雟ka. Na cmentarzu w Szczypiornie pochowano og馧em oko這 700 Ukrai鎍闚, a tak瞠 47 W這ch闚, 45 Anglik闚, 7 Polak闚 i 11 by造ch 穎軟ierzy armii rosyjskiej. Po drugiej wojnie 鈍iatowej, ze zrozumia造ch wzgl璠闚, nekropolia nie cieszy豉 si sympati ani zainteresowaniem nowych polskich w豉dz i popad豉 w kompletn ruin. Odrestaurowano j dopiero w latach dziewi耩dziesi徠ych. Dzi nasza pami耩 nale篡 jej si tym bardziej, 瞠 tak d逝go o niej nie pami皻ali鄉y. 

Robert Kordes, Kalisia Nowa nr 11/2000

Tw鏎c i sponsorem stron internetowych Ziemi Kaliskiej jest rodzina P這ci雟kich,
62-800 Kalisz, ul. Su趾owskiego 2, tel. (0-62) 7671842 w osobach Krzysztofa P這ci雟kiego
- g這wy domu, oraz dzieci: Mateusza, Szymona i Marii, Piotra i Aleksandry P這ci雟kich, e-mail: kplocinski@info.kalisz.pl.
Wszystkie opublikowane materia造 mo積a wykorzystywa w ka盥y godny spos鏏 pod warunkiem podania 廝鏚豉.
© 1996-2008 by Krzysztof P這ci雟ki i rodzina.