Liceum Asnyka, widok od boiska
Carl Gustav Mannerheim
(1867-1951)
125 lat temu Mannerheim przyjechał do Kalisza
Stąd rozpoczął swą drogę do sławy

Carl Gustav Mannerheim
Kornet Carl Gustav Mannerheim

Kiedy 125 lat temu Carl Gustav Mannerheim pojawił się po raz pierwszy w Kaliszu, był młodym oficerem (w stopniu korneta), świeżo upieczonym absolwentem Mikołajewskiej Szkoły Oficerskiej w Sankt-Petersburgu, skierowanym do służby w 15 Aleksandryjskim Pułku Dragonów. Jeden z najzdolniejszych wychowanków szkoły nie był zachwycony tym przydziałem do prowincjonalnego garnizonu, stacjonującego na pograniczu Rosji i Prus, co było formą kary za jego zbyt liberalne poglądy. A jednak właśnie tutaj przyszły prezydent i marszałek Finlandii nawiązał pierwsze przyjacielskie stosunki z Polakami, których wolnościowe dążenia doskonale rozumiał, a sympatię do Polski zachował na całe życie.

Po wielu, wielu latach w tym samym gmachu, gdzie niegdyś mieściły się koszary Aleksandryjskiego Pułku, a obecnie rezyduje rektorat Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej im. Stanisława Wojciechowskiego, odsłonięto tablicę upamiętniającą jego pobyt w Kaliszu - z inskrypcją: „Wielki przyjaciel Polski, prezydent, marszałek Finlandii, C.G.E. Mannerheim (1867-1951) w Kaliszu rozpoczął swoją karierę oficerską tu stacjonował w latach 1889-1890." Jest to wspólne dzieło kaliskiej PWSZ i ambasady Finlandii w Polsce.

Podczas uroczystego spotkania z tej okazji w minioną sobotę (7 czerwca) rolę gospodarza pełnił rektor PWSZ prof. Jan Chajda, który przypomniał ważne rocznice obchodzone u nas w tym roku, jednocześnie eksponując patriotyczne i wolnościowe tradycje, łączące oba narody - polski i fiński. W składzie delegacji fińskiej, która przyjechała na uroczystość znaleźli się m.in. przewodniczący fińskiego parlamentu Ilkka Olavi Suominen, ambasador Finlandii w Polsce Jari Vilen, attache wojskowy przy ambasadach w Berlinie i Warszawie płk. Kimno Tarvinen. Sylwetkę głównego bohatera uroczystości, Carla Gustawa Mannerheima przypomniał prof. Krzysztof Walczak, prezes Kaliskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk.

Kim był marszałek Mannerheim? Najkrócej mówiąc, spełnił on w historii Finlandii podobną rolę, jak marszałek Piłsudski w Polsce. Potomek znakomitego fińskiego rodu szlacheckiego o korzeniach niemiecko-szwedzkich od młodzieńczych lat myślał o karierze wojskowej. A ponieważ Finlandia (podobnie jak Polska) była wówczas pod dominacją Rosji, oznaczało to służbę w armii rosyjskiej.

Po ukończeniu prestiżowej szkoły wojskowej trafił na krótko do Kalisza. Stąd został oddelegowany do Warszawy, gdzie na poligonie w rejonie Sochaczewa zdobywał wiedzę, którą potem przenosił do kaliskiego pułku, gdzie został dowódcą kompanii saperów. W tym też czasie uczestniczył w wielkich wojskowych manewrach w okolicach Narwi pod okiem cara Aleksandra III i niemieckiego cesarza Wilhelma II. Po ponad rocznej służbie w Kaliszu opuścił nasze miasto. Wrócił do Petersburga, gdzie jego kariera szybko się rozwijała. Uczestniczył m.in. w wojnie rosyjsko-japońskiej, był też szefem misji wojskowej w Chinach. W 1909 roku przeniesiony ponownie do Królestwa Polskiego, został dowódcą 13 Włodzimierskiego Pułku Ułanów w Mińsku Mazowieckim. W 1911 roku już w stopniu generała dowodził Lejbgwardyjskim Pułkiem Ułanów Jego Wysokości w Warszawie, a w 1913 Samodzielną Gwardyjską Brygadą Kawalerii. Wybuch wojny zastał go w Warszawie, potem jego jednostki walczyły w okolicach Kraśnika, nad Wisłą i Sanem. W końcu roku — po upadku carskiej Rosji - wrócił do Finlandii, która rozpoczynała walkę o wolność. Powierzono mu wówczas zadanie sformowania armii fińskiej, a – już po odzyskaniu niepodległości - został jej naczelnym wodzem. Od roku pełnił funkcje regenta królestwa Finlandii. Kiedy jednak Finowie przyjęli republikańską formę rządów, wystartował wyborach prezydenckich, które przegrał...

Potem na wiele lat wycofał się z polityki, dopiero w 1930 roku przyjął funkcję przewodniczącego Rady Obrony Państwa. Zajął się wówczas modernizacja armii fińskiej, co było niezbędne wobec rosnącej potęgi Rosji Sowieckiej. Wtedy też uhonorowano go tytułem marszałka. Z jego inicjatywy zbudowano na tzw. przesmyku karelskim linię umocnień bojowych, zwaną „linią Mannerheima". W czasie „wojny zimowej" 1939/40 roku właśnie tutaj wojska fińskie powstrzymały ogromną armię radziecką. Wymuszony przez Stalina rozejm, niekorzystny dla Finlandii sprowokował tzw. Wojnę kontynuacyjną, w której wojska fińskie walczyły po stronie Niemiec. Kolejny układ z Rosją znów odwrócił sytuację, ponownie angażując Finów do walki z Niemcami. Ostatecznie Finlandia ocaliła swą niepodległość, a Mannerheim został wybrany prezydentem.

Nowa sytuacja polityczna w Europie spowodowała jednak, że w 1946 sam ustąpił z tego stanowiska, mając świadomość, że jego osoba może być przeszkodą w ułożeniu pokojowych stosunków zarówno z Rosją jak i z innymi państwami Europy. Osiadł wówczas w Szwajcarii, gdzie zmarł w 1951 roku. W 2004 został uznany za najwybitniejszego człowieka w dziejach Finlandii.

- To ważne, aby pamięć o tak wybitnym człowieku, trwała także u nas - zakończył swoje wystąpienie prof. Walczak - w mieście, gdzie rozpoczął swą drogę do sławy. Bliskie relacje marszałka Mannerheima z Polską i Polakami podkreślali także goście z Finlandii, doceniając to wszystko, czego się tutaj nauczył. Podobno sam marszałek też często powtarzał, że w Polsce spędził „najszczęśliwsze lata swego życia", bo miał tu krąg przyjaciół, z którymi czuł się Jak w domu". Spotkał tu ludzi, którzy podobnie myśleli jak on - tak samo dążyli do wolności z wielką determinacją... Dowiedzieliśmy się też, dlaczego dla Finów marszałek jest tak postacią wielką. On nie tylko wywalczył wolność Finlandii, ale także zjednoczył państwo, a potem musiał jeszcze bronić tej niepodległości podczas II wojny. Gdyby historia potoczyła się inaczej, los tego niewielkiego narodu zapewne byłby tragiczny. Na szczęście stało się inaczej. W walczącej Europie tylko trzy stolice pozostały nie zdobyte przez Niemców: Londyn, Moskwa i... Helsinki. W rozmowach raz po raz powracał też wątek dalszej współpracy polsko-fińskiej, ale to już osobny temat, na pewno wart bliższej uwagi.

BOŻENA SZAL-TRUSZKOWSKA
7 DNI KALISZA, NR 23 (794), 11 CZERWCA 2014

Carl Gustaf Emil Mannerheim, 4 czerwca 1867 - 27 stycznia 1951
Carl Gustav Mannerheim
Carl Gustav Mannerheim

Carl Gustaf Emil Mannerheim (ur. 4 czerwca 1867 w Askainen, zm. 27 stycznia 1951 w Lozannie) – baron, fiński dowódca wojskowy, generał-lejtnant Armii Imperium Rosyjskiego, marszałek Finlandii, polityk, regent Królestwa Finlandii (1918-1919), prezydent Finlandii (1944–1946).

Życiorys

Urodził się 4 czerwca 1867 w miejscowości Askainen (ówczesne Villnäs) w Wielkim Księstwie Finlandii należącym wówczas do Imperium Rosyjskiego, w arystokratycznej rodzinie fińskich Szwedów, osiadłych w Finlandii w XVIII wieku. Jego niemiecki przodek „Marhein” wyemigrował do Szwecji w XVII wieku, a stamtąd do Finlandii będącej wówczas częścią Szwecji.

Był synem hrabiego Carla Roberta Mannerheima i jego żony Heleny von Julin. Jako czternastolatek poszedł do Szkoły Kadetów w Haminie, skąd usunięto go ze względów dyscyplinarnych. Wstąpił na Uniwersytet Helsiński. Od 1887 był słuchaczem Mikołajewskiej Szkoły Oficerskiej Kawalerii w Petersburgu. Od 1889 służył jako kornet w 15 Aleksandryjskim Pułku Dragonów stacjonującym w Kaliszu. Wraz z pułkiem został przeniesiony do Sankt Petersburga. Później służył w Azji Środkowej i na Dalekim Wschodzie. W 1905 został awansowany do stopnia pułkownika i dowodził pułkiem. Uczestniczył w wojnie rosyjsko-japońskiej (1904–1905). W latach 1906–1908 był szefem Misji Wojskowej w Chinach. Według badań naukowców niemiecko-holenderskich, dalecy przodkowie Mannerheima mieszkali w Hamburgu.

5 stycznia 1909 został przeniesiony do Królestwa Polskiego, gdzie objął dowództwo 13 Włodzimierskiego Pułku Ułanów w Mińsku Mazowieckim[3]. 1 stycznia 1911 został dowódcą Lejb-Gwardyjskiego Pułku Ułanów Jego Wysokości, jednego z najlepszych pułków kawalerii w armii Imperium Rosyjskiego, którego koszary mieściły się w parku warszawskiego Belwederu.

W czasie I wojny światowej był dowódcą związków taktycznych i dowódcą korpusu kawalerii. Za walki w czasie I wojny światowej został wyróżniony Krzyżem Świętego Jerzego. Mianowany do stopnia generała-majora, a następnie w 1917 generała-lejtnanta.

Rewolucja lutowa 1917 zachwiała jego karierą wojskową w armii rosyjskiej, a październikowa ostatecznie ją przerwała. W grudniu 1917 Mannerheim powrócił do Finlandii, która walczyła o niepodległość. Senat powierzył mu zadanie sformowania armii fińskiej i przywrócenia porządku w kraju. Po odzyskaniu przez Finlandię niepodległości (6 grudnia 1917) został naczelnym dowódcą wojsk fińskich (1917–1918). Pełnił też funkcję regenta Królestwa Finlandii od 12 grudnia 1918. W 1918 roku otrzymał niemieckie odznaczenie wojskowe Krzyż Żelazny.

Parada Zwycięstwa nad Czerwonymi, Helsinki 1918
Parada Zwycięstwa nad Czerwonymi, Helsinki 1918


Rozbrajał rosyjskie garnizony na północy kraju. W tym czasie zorganizowana przez lewicę Czerwona Gwardia kontrolowała południe kraju, gdzie powstał rewolucyjny rząd (tzw. Ludowa Rada Finlandii). Przy pomocy Niemców tzw. Biała Armia pod dowództwem Mannerheima pokonała oddziały Czerwonej Gwardii do maja 1918 nie cofając się przed stosowaniem terroru i surowych represji. Mannerheim przewidując upadek państw centralnych, wszedł w konflikt z Senatem (proniemieckim) i złożywszy dymisję wyjechał z kraju. Został wezwany do Finlandii ponownie w grudniu 1918, gdzie objął funkcję regenta. Opowiadał się za wprowadzeniem monarchii w Finlandii, podczas tworzenia konstytucji domagał się umocnienia władzy głowy państwa. Gdy kraj jednak przyjął republikańską formę rządów – wystartował w wyborach prezydenckich, ale przegrał. Jego ostatnia decyzją było podpisanie konstytucji Republiki Finlandii w lipcu 1919. 25 lipca 1919 wycofał się z życia politycznego.

W następnych latach oficjalnie nie uczestniczył z polityce, ale zachowywał wpływy i działał w organizacjach społecznych m.in. w Czerwonym Krzyżu. W 1929 odmówił poparcia prawicowego zamachu stanu, choć zamachowcy oferowali mu władzę dyktatorską. W 1931, po przejęciu prezydentury przez Svinhufvuda przyjął funkcję przewodniczącego Rady Obrony Państwa (do 1939). Od 1933 marszałek polny. Zreorganizował armię. Z jego inicjatywy zbudowano na Przesmyku Karelskim linię umocnień, tzw. Linię Mannerheima.

Był naczelnym dowódcą armii fińskiej w czasie wojny zimowej (1939–1940) i wojny kontynuacyjnej (1941–1944). Mimo olbrzymiej przewagi sowieckiej nie dał pobić swojej armii w wojnie zimowej. Dla obrony integralności terytorialnej państwa fińskiego wszedł w sojusz z Niemcami w celu odzyskania utraconych ziem w 1940, ale starał się unikać zbyt gorliwego zaangażowania po ich stronie, m.in. odmówił uczestnictwa wojsk fińskich w oblężeniu Leningradu i zaatakowaniu kolei murmańskiej.

4 sierpnia 1944 został wybrany na prezydenta Finlandii, podpisał 19 września 1944 zawieszenie broni z ZSRR i skierował wojska fińskie do walki z Niemcami. Zdając sobie sprawę, że jest osobą, która może stanowić dla Finlandii problem w ułożeniu stosunków powojennych z ZSRR i mocarstwami zachodnimi, 9 maja 1946 ustąpił z urzędu i osiadł w Szwajcarii.

Znaczenie

Stał na czele fińskiego ruchu niepodległościowego w czasie I wojnie światowej i doprowadził do wyzwolenia swojego kraju spod władzy Rosji, a następnie przyczynił się do zachowania jego niepodległości w latach II wojny światowej i okresie powojennym. Wielkie umiejętności wykorzystywania naturalnego ukształtowania terenu i warunków umożliwiły mu osiągnięcie szeregu zwycięstw nad przeważającymi siłami nieprzyjacielskimi.

Napisał we „Wspomnieniach” (Minnen, t. I, s. 22, tłum. AvF): „Konie pułku były czarne, a pułk nadal nazywano „huzarami śmierci”, pamiętając czasy, gdy był pułkiem huzarskim. Dolman był czarny ze srebrnymi haftami i galonami, co bardzo odpowiadało mym młodzieńczym upodobaniom. Nic nie miałem przeciwko temu, że zostałem stacjonowany w Polsce, którą później z radością ponownie zobaczyłem. Im bardziej poznawałem Polaków, tym lepiej ich rozumiałem i świetnie się czułem między nimi.”

Zasługi militarne dla kraju:

Zdobycie broni dla tworzących się sił zbrojnych Finlandii w 1918 dzięki zdobyciu garnizonu rosyjskiego w Vaasa nadzorowanie budowy umocnień w okolicach Przesmyku Karelskiego zatrzymanie ofensywy 3-krotnie silniejszej Armii Czerwonej przy 10-krotnie mniejszych stratach (25000 do 250000) w czasie wojny zimowej 1939–1940. W grudniu 2004 Mannerheim został wybrany w fińskim programie telewizyjnym „Suuret suomalaiset” (Wielcy Finowie) największym Finem w dotychczasowej historii kraju.

W listopadzie 2010 nakładem Wydawnictwa Replika ukazało się polskie wydanie biografii Mannerheima autorstwa Jonathana Clementsa.

Życie prywatne Mannerheim był żonaty od 1892 z Rosjanką Anastazją Arapową, z którą miał dwie córki: Anastazję (1893–1977) i Zofię (1895-1963). Małżeństwo rozpadło się w 1902, a w 1919 orzeczony został rozwód. Jego wielką, lecz chyba platoniczną miłością, była ks. Maria Lubomirska, żona Zdzisława Lubomirskiego.

Posługiwał się językami: szwedzkim (był to jego język ojczysty,) rosyjskim (język urzędowy w Finlandii), francuskim, niemieckim, angielskim, portugalskim i polskim. Fińskim zaczął posługiwać się pod koniec życia[5].

Odznaczenia Fińskie

  • Order Krzyża Wolności z Mieczami I klasy (6.4.1918)
  • Order Krzyża Wolności z Mieczami IV klasy (6.4.1918)
  • Krzyż Wielki Orderu Krzyża Wolności (30.4.1918)
  • Krzyż Wielki Orderu Białej Róży Finlandii (13.5.1919)
  • Krzyż Wielki z Mieczami Orderu Krzyża Wolności (20.3.1940)
  • Medal Orderu Krzyża Wolności (16.5.1940)
  • Order Krzyża Wolności I klasy (7.10.1941) – Krzyż Mannerheima
  • Order Krzyża Wolności II klasy (7.10.1941) – Krzyż Mannerheima
  • Łańcuch Orderu Białej Róży Finlandii (4.6.1944)
  • Krzyż Wielki Orderu Lwa Finlandii (4.8.1944)

Zagraniczne

  • Kawaler Orderu Franciszka Józefa (1895, Austro-Węgry)
  • Kawaler Orderu Świętych Maurycego i Łazarza (1902, Włochy)
  • Krzyż Złoty Orderu Zbawiciela (1902, Grecja)
  • Order Świętego Stanisława II klasy (21.4.1905, Rosja)
  • Order Świętego Włodzimierza IV klasy z mieczami (18.11.1905, Rosja)
  • Oficer Legii Honorowej (1912, Francja)
  • Order Świętego Jerzego IV klasy (18.12.1914, Rosja)
  • Order Świętego Włodzimierza II klasy (26.1.1916, Rosja)
  • Order Świętej Anny I klasy (Rosja)
  • Order Świętego Stanisława I klasy (Rosja)
  • Krzyż Żelazny I klasy (1918, Niemcy)
  • Krzyż Komandorski Królewskiego Orderu Miecza (1918, Szwecja)
  • Order Królewski Serafinów (1919, Szwecja)
  • Krzyż Wielki Orderu Danebroga (1919, Dania)
  • Order Słonia (1919, Dania)
  • Order Krzyża Orła I klasy (6.6.1930, Estonia)[7]
  • Order Estońskiego Czerwonego Krzyża I klasy (23.11.1932, Estonia)[8]
  • Krzyż Wielki Orderu Imperium Brytyjskiego (1938, Wielka Brytania) – wer. cywilna
  • Krzyż Żelazny II klasy z okuciem ponownego nadania (1939, Niemcy)
  • Krzyż Wielki Legii Honorowej (1940, Francja)
  • Krzyż Rycerski Orderu Żelaznego Krzyża (18.8.1941, Niemcy)
  • Order Michała Walecznego III klasy (1.11.1941, Rumunia)
  • Order Michała Walecznego II klasy (1.11.1941, Rumunia)
  • Order Michała Walecznego I klasy (1.11.1941, Rumunia)
  • Krzyż Wielki Orderu Zasługi z Mieczami (1942, Węgry)
  • Order Korony Króla Zwonimira (1942, Chorwacja)
  • Krzyż Komandorski I Klasy Królewskiego Orderu Miecza (17.3.1942, Szwecja)
  • Wielki Oficer Orderu SabaudzkiegoWojskowego (23.5.1942, Włochy)
  • Wielka Wstęga Kwiatów Paulowni Orderu Wschodzącego Słońca (1942, Japonia)
  • Krzyż Wielki Orderu Zasługi Orła Niemieckiego (4.6.1942, Niemcy)
  • Krzyż Rycerski Orderu Żelaznego Krzyża z Liśćmi Dębu (8.8.1944, Niemcy)

    Źródło: Wiki 29 kwietnia 2017

  •    Ten link przeniesie Cię na górę strony