Herb Stowarzyszenia Wychowanków Gimnazjum i Liceum Ogólnokształcącego im. Adama Asnyka w Kaliszu.

Cezary Biernacki (Cezariusz)
(1827-1896)

BIERNACKI Cezary Augustyn Ludwik Biernacki (ur. 28 sierpnia[a] 1827 w Kaliszu, zm. 27 stycznia 1896 w Warszawie) – polski pisarz, historyk, archeolog, bibliofil, bibliograf, encyklopedysta.

     Ur. 27 VIII w Kaliszu jako syn Józefa Kalasantego, kontrolera kasy głównej guberni kaliskiej i Cecylii Chylewskiej (zm.1834). W literaturze przedmiotu pojawia się informacja, iż B. był synem generała Gabriela Józefa. Pod koniec lat 30-tych rozpoczął naukę w Szkole Wojewódzkiej Kaliskiej. Tu też zwrócono uwagę na jego uzdolnienia artystyczne. W Złotej Księdze Szkoły Wojewódzkiej w Kaliszu dwukrotnie odnotowano jego nazwisko. W roku szkolnym 1841/42 (kl. III) i 1842/43 (kl. IV) otrzymał pochwałę "...za pilność i szczególniejsze odznaczanie się w rysunkach". Naukę kontynuował w szkole średniej w Warszawie i Radomiu.

     Po przeniesieniu się do Warszawy otrzymał posadę w archiwum Komisji Przychodów i Skarbu. W czasie powstania 1863 należał do ugrupowania "czerwonych"; po jego upadku pracował w dziale kontroli kuponów Kolei Warszawsko-Wiedeńskiej. W czasie pobytu w Warszawie utrzymywał z Kaliszem ożywione kontakty bezpośrednie i korespondencyjne; każdy przyjazd do miasta odnotowywała prasa ("Kaliszanin"), miejscowi literaci urządzali przyjęcia na jego cześć. Przyjaźnił się z historykiem Julianem Bartoszewiczem, który wywarł wpływ na jego zainteresowania naukowe, ks. F. Krupińskim i Wincentym Korotyńskim.

     W 1857 rozpoczął działalność naukową publikując w "Bibliotece Warszawskiej" pracę pt. Jezuici w Kaliszu. Drukował w "Tygodniku Ilustrowanym", "Kaliszaninie", "Dzienniku Warszawskim", "Archiwum Komisji Historycznej' Akademii Umiejętności, współpracował z "Kłosami".

     Wydał Podobiznę pisma św. Wojciecha (1875), Hołdy pruskie podług źródeł dziejowych (1882), Rejestr wozów skarbnych od miast i miasteczek Rzeczypospolitej koronnych na wyprawę wojenną r. 1521 dostarczonych (1886). Znaczna część dorobku naukowego B. dotyczy Kalisza. W "Kaliszaninie" opublikował Słówko o obrazie Rubensa w kościele Św. Mikołaja (1871), Synody kaliskie rzymskokatolickie w dawnej prowincji gnieźnieńskiej (1871), Bractwo Strzeleckie w Kaliszu z dodatkiem spisu królów tarczanych (1873), Memorandum w przedmiocie budowy gmachu nowego ratusza w mieście Kaliszu (1877), O przyaresztowaniu księcia Karola Luxemburczyka margrabiego morawskiego roku 1343 w mieście Kaliszu (1882), Jeszcze o pierwszych kalendarzach kaliskich (1887).

     Zbierał materiały do bibliografii druków kaliskich, opracował katalog XVII-wiecznych druków kaliskich, obejmujący 200 pozycji, który przesłał Karolowi Estreicherowi do Bibliografii polskiej. Z ramienia Kasy im. J. Mianowskiego miał opracowywać spis przedmiotowy do Bibliografii polskiej XIX wieku, do realizacji przedsięwzięcia nie doszło. Pełnił funkcję sekretarza Encyklopedii Powszechnej Orgelbranda (prawdopodobnie po 1863), do której napisał wiele artykułów, m.in. hasło Kalisz, był współpracownikiem Słownika Geograficznego Królestwa Polskiego; brał udział w pracach komitetu zbiorowego wydania dzieł Jana Kochanowskiego.

    Cezary Biernacki obok Adama Chodyńskiego – historyka z zamiłowania i Józefa Szaniawskiego – archiwisty, zaliczany jest do pionierów badań nad historią Kalisza. „W chwilach wolnych od zajęć obowiązkowych z zamiłowaniem oddawał się pracy naukowej”, którą rozpoczął opublikowaną w 1857 r. w „Bibliotece Warszawskiej” rozprawą pt. Jezuici w Kaliszu. Praca do dziś zachowała wartość, bowiem po Biernackim nikt nie podjął się opracowania historii zakonu jezuitów w Kaliszu. W „Bibliotece Warszawskiej” zamieścił Biernacki jeszcze w 1859 r. Ustęp z historycznego opisu miasta Kalisza i w 1867 r. O ważności przywilejów.

    Publikował Biernacki w „Tygodniku Ilustrowanym” (Maszyna Wyroczna) i „Kłosach” artykuły o treści archeologicznej, dalej w „Kaliszaninie”, „Echu Trzeciego Zakonu św. O. Franciszka”, w „Dzienniku Warszawskim” ogłosił materiały do życiorysu Antoniego Malczewskiego, w „Archiwum Komisji Historycznej” Akademii Umiejętności – materiały do historii miast w Polsce. W roku 1882 na wystawie Towarzystwa Zachęty Sztuk Pięknych w Warszawie eksponowano obraz Jana Matejki „Hołd pruski”, który stał się bodźcem do napisania przez Biernackiego broszury pt. Hołdy pruskie podług źródeł dziejowych, wydanej w tym samym roku30. W rozprawie zebrał autor opublikowane dotąd materiały, wykorzystał m. in. Volumina Legum i Codex diplomaticus. Szczególnie starannie opracował hołd z 1525 r., czyli hołd przedstawiony przez Matejkę na obrazie.

    Polska Akademia Umiejętności w Krakowie w 1886 r. wydała pracę Biernackiego pt. Rejestr wozów skarbnych od miast i miasteczek Rzeczypospolitej koronnych na wyprawę wojenną r. 1521 dostarczonych. Poważna część dorobku naukowego Biernackiego dotyczy Kalisza. Pisał o zabytkach przeszłości w kościele Panny Marii32, o znajdującej się tam rzeźbie z epoki Wita Stwosza, przedstawiającej Matkę Boską, patenie z czasów Mieczysława Starego czy zaginionej bez śladu ławce z płaskorzeźbą z wyobrażeniem gilotyny.

    Na łamach „Kaliszanina” opublikował artykuły poświęcone obrazowi Rubensa (Słówko o obrazie Rubensa w kościele Św. Mikołaja, 1871), synodom kaliskim (Synody kaliskie rzymskokatolickie w dawnej prowincji gnieźnieńskiej, 1871), dziejom bractwa strzeleckiego (Bractwo Strzeleckie w Kaliszu z dodatkiem spisu królów tarczanych, 1873), czy aresztowaniu w Kaliszu w 1343 r. księcia Karola Luksemburczyka (O przyaresztowaniu księcia Karola Luxemburczyka margrabiego morawskiego roku 1343 w mieście Kaliszu, 1882). Biernacki zabierał głos w sprawach współczesnych, czego przykładem była kwestia budowy ratusza, w związku z którą opublikował Memorandum w przedmiocie budowy gmachu nowego ratusza w mieście Kaliszu, a jego głos miał niewątpliwie wpływ na zmianę pierwotnego zamiaru budowy gmachu w innej części miasta, a nie na posadach poprzedniego budynku. Wypowiadał się także w kwestiach dotyczących kościoła św. Mikołaja, związanych z odlewaniem nowego dzwonu, budową wieży, czy odnowieniem figury Jezusa ukrzyżowanego.

    Do dziś budzi zainteresowanie artykuł Biernackiego Jeszcze o pierwszych drukach kalendarzy kaliskich z 1887 r. znany tylko z opisu bibliograficznego, bowiem dotychczas nie udało się odnaleźć rocznika „Kaliszanina” z tego roku. Wydaje się, że podstawę artykułu mogła stanowić część hasła „Kalendarze” („Kalendarze kaliskie”) opracowanego prawdopodobnie w części także przez Biernackiego, a zamieszczonego w Encyklopedii Powszechnej S. Orgelbranda (t. 13 Warszawa 1863).

    Czy pracował Biernacki także nad monografią Kalisza trudno dziś dociec, ale zbierał do niej materiały.

     Był właścicielem dużej biblioteki tematycznie związanej z Kaliszem, m.in. posiadał prawie komplet starych druków kaliskich. Cały księgozbiór, ze zbiorami rycin i pamiątek, przekazał przed śmiercią przyjacielowi Zygmuntowi Glogerowi, z zaleceniem oddania go na użytek publiczny; zbiory trafiły w 1911 do Biblioteki Publicznej w Warszawie.

     Żonaty z modystką Marią Weissensteiner. Kalectwo (garb) było źródłem rozdźwięków, w końcu separacji; pod koniec życia małżonkowie zeszli się. Ostatnie lata życia na skutek paraliżu i choroby umysłowej spędził B. w szpitalu Jana Bożego w Warszawie, gdzie zmarł 27 I 1896.

  Opracowała prof. dr Ewa Andrysiak


Twórcą i sponsorem stron internetowych Ziemi Kaliskiej jest rodzina Płocińskich w osobach Iwony i Krzysztofa - rodziców, niekiedy razem z dziećmi: Mateuszem, Szymonem, Marią, Piotrem i Aleksandrą. E-mail: krisplo@op.pl
Wszystkie opublikowane materiały można wykorzystywać w każdy godny sposób pod warunkiem podania źródła.
© 1996-2017 by Płocińscy